Jowita Koncewicz – pionierka polskiej informatyki

Pierwsze specjalizacje informatyczne na polskich uczelniach pojawiły się na przełomie lat 50. i 60. Szybko stały się popularne wśród kobiet. Tworzenie oprogramowania dla raczkujących maszyn cyfrowych wymagało przede wszystkim logicznego myślenia i zdolności rachunkowych. Te dziedziny były wówczas bardziej domeną kobiet. Poznajcie historię jednej z nich.

Matematyczka w świecie nowych technologii

Jowita Koncewicz urodziła się w 1935 roku. Studiowała matematykę na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie zdobyła wykształcenie, które otworzyło jej drogę do zupełnie nowej dziedziny nauki. W połowie lat 50. komputery były w Polsce technologiczną nowinką, a zawód programisty właściwie jeszcze nie istniał. Nie było kierunków informatycznych, podręczników ani sprawdzonych ścieżek kariery. Wszystkiego trzeba było uczyć się od podstaw.

W 1956 roku Jowita Koncewicz rozpoczęła pracę w Grupie Aparatów Matematycznych, działającej przy Instytucie Maszyn Matematycznych w Warszawie. Było to jedno z najważniejszych miejsc rozwoju polskiej informatyki. Powstawały tam pierwsze krajowe komputery oraz oprogramowanie niezbędne do ich działania. Koncewicz trafiła do zespołu pionierów, którzy nie tylko korzystali z nowych technologii, ale przede wszystkim je tworzyli.

Po latach wspominała, że jej początki były fascynujące właśnie dlatego, że nikt wcześniej w Polsce nie robił nic podobnego. Każde zadanie wymagało kreatywności, eksperymentowania i samodzielnego szukania rozwiązań. Był to czas, gdy programowanie nie polegało jeszcze na pisaniu kodu w nowoczesnych środowiskach, lecz na bezpośredniej współpracy z ogromnymi maszynami, zajmującymi często całe pomieszczenia.

Narodziny polskich języków programowania

Najważniejszym osiągnięciem Jowity Koncewicz była współpraca przy tworzeniu pierwszego polskiego języka programowania – SAKO, czyli Systemu Automatycznego Kodowania. Dziś języki programowania są podstawowym narzędziem pracy informatyków, jednak w latach 50. i 60. ich rozwój stanowił jedno z największych wyzwań dla twórców komputerów.

SAKO powstał z myślą o polskich komputerach takich jak XYZ, ZAM-2, ZAM-21 czy ZAM-41. Jego zadaniem było uproszczenie pracy programistów poprzez umożliwienie wydawania komputerowi poleceń w bardziej zrozumiałej formie. Było to rozwiązanie inspirowane amerykańskim językiem FORTRAN, ale dostosowane do możliwości polskich maszyn. Dzięki temu programowanie stawało się szybsze i bardziej dostępne.

Koncewicz uczestniczyła również w pracach nad polskimi translatorami języka ALGOL, czyli jednego z najważniejszych języków programowania tamtych czasów. Translatory umożliwiały tłumaczenie poleceń zapisanych przez programistę na język zrozumiały dla komputera. Dziś takie rozwiązania są oczywistością, jednak wówczas stanowiły przełom technologiczny i były niezbędne do dalszego rozwoju informatyki.

„Przecież było nas więcej”

W wielu publikacjach Jowita Koncewicz jest określana mianem pierwszej polskiej programistki. Sama jednak podchodziła do tego określenia z dużym dystansem. Gdy pytano ją o pionierską rolę, odpowiadała: „Przecież było nas więcej”. W ten sposób przypominała, że rozwój polskiej informatyki był wysiłkiem całych zespołów kobiet i mężczyzn, którzy wspólnie tworzyli pierwsze komputery oraz programy.

W Instytucie Maszyn Matematycznych i innych ośrodkach badawczych pracowało wiele utalentowanych kobiet – matematyczek, programistek i konstruktorek. Przez lata ich osiągnięcia pozostawały jednak mało znane, a historia informatyki była opowiadana głównie przez pryzmat męskich nazwisk. Dopiero współczesne badania i publikacje pozwoliły odkryć na nowo wkład kobiet w rozwój technologii cyfrowych.

Od programowania do popularyzacji wiedzy

Po wielu latach pracy w Instytucie Maszyn Matematycznych Jowita Koncewicz związała się z Instytutem Technologii Elektronowej. Równocześnie rozpoczęła działalność translatorską. Tłumaczyła na język polski specjalistyczne książki dotyczące programowania, systemów operacyjnych, grafiki komputerowej oraz języków takich jak C i C++. Dzięki jej pracy kolejne pokolenia informatyków mogły korzystać z najważniejszych światowych publikacji technicznych.

W latach 90. wyjechała do Stanów Zjednoczonych na szkolenie dotyczące wykorzystania komputerów w edukacji. Pod koniec kariery zawodowej prowadziła pracownię komputerową na Uniwersytecie Warszawskim, dzieląc się swoją wiedzą z młodszymi użytkownikami technologii.

Dziedzictwo pierwszych programistek

Historia Jowity Koncewicz przypomina, że początki polskiej informatyki były tworzone przez ludzi gotowych uczyć się wszystkiego od zera. To dzięki takim osobom powstały pierwsze krajowe języki programowania, narzędzia dla programistów i rozwiązania, które umożliwiły rozwój komputerów w Polsce.

Jej kariera jest także dowodem na to, że kobiety od samego początku odgrywały ważną rolę w świecie nowych technologii. W czasach, gdy informatyka dopiero się rodziła, nie postrzegano jej jeszcze jako „męskiej branży”. Kobiety uczestniczyły w najważniejszych projektach, kierowały zespołami i tworzyły rozwiązania wykorzystywane przez kolejne dekady.

Dla współczesnych dziewcząt zainteresowanych naukami ścisłymi historia Jowity Koncewicz może być inspiracją do wyboru własnej ścieżki zawodowej. Pokazuje, że odwaga do podejmowania nowych wyzwań i ciekawość świata często prowadzą do udziału w wydarzeniach, które zmieniają bieg historii. A historia polskiej informatyki nie byłaby taka sama bez kobiet, które współtworzyły ją od samego początku.

 

Źródła:

• Karolina Wasielewska, Cyfrodziewczyny. Pionierki polskiej informatyki, Warszawa 2020.
• „Jowita Koncewicz”, projekt Szyfrodziewczyny: https://csenigma.pl/szyfrodziewczyny/jowita/
• „Cyfrowe dziewczyny – (nieznane) polskie programistki”: https://it-szkola.edu.pl/news%2Cart%2C245?