Grace Hopper – informatyczka w mundurze

Ciekawość i wrodzony talent

Grace Hopper (z domu Murray) urodziła się w 1906 roku w Nowym Jorku. Od najmłodszych lat wyróżniała się niezwykłą ciekawością świata i zamiłowaniem do odkrywania mechanizmów rządzących rzeczywistością. W czym się to przejawiało? Np. w rozkręcaniu przez nią domowych budzików, aby dowiedzieć się jak działają.

Rodzina dostrzegła, że Grace posiadała nieprzeciętne zdolności w nauce przedmiotów ścisłych. Nie było to jednak coś zaskakującego, wszak jej rodzice zajmowali się profesjami mającymi dużo wspólnego z matematyką. Obojgu zależało, aby córka zdobyła dobre wykształcenie i rozwijała swój matematyczny talent, więc wspierali ją w naukowej karierze.

W 1928 r. Grace uzyskała licencjat z matematyki i fizyki w Vassar College, po dwóch latach tytuł magistra, a później – doktora matematyki na Uniwersytecie Yale. W 1941 r. awansowała na stanowisko profesora nadzwyczajnego, co w czasach, gdy kobiety rzadko osiągały najwyższe stopnie naukowe, było wybitnym osiągnięciem.

II wojna światowa i praca przy pierwszych komputerach

Grace od zawsze marzyła o służbie w wojsku. W czasie II wojny światowej, w amerykańskiej marynarce wojennej powstał program WAVES (Women Accepted for Volunteer Emergency Service), który pozwalał na rekrutowanie kobiet na stanowiska związane głównie z administracją, łącznością czy logistyką w bazach lądowych. Hopper zgłosiła się na ochotnika do armii, lecz jej podanie za pierwszym razem zostało odrzucone ze względu na wiek i uwarunkowania fizyczne. Jednak nie zaprzestała swoich starań i w 1943 r. przyjęto ją do Rezerwy Marynarki Stanów Zjednoczonych. Jednocześnie zrezygnowała ze stanowiska wykładowcy akademickiego, na którym pracowała przez 12 lat.

Po rocznym szkoleniu, które odbyła w szkole podoficerskiej, została oddelegowana do Biura Projektu Obliczeń Statków. To tam rozpoczęła swoją informatyczną karierę. Jej praca wiązała się z nadzorem i obsługą komputera elektromechanicznego Harward Mark I. Był to automatyczny kalkulator sterowany sekwencyjnie, który służył do wykonywania długich obliczeń. Nie było do niego instrukcji obsługi, dlatego Grace musiała nauczyć się obsługiwać maszynę, a wkrótce… sama napisała instrukcję, która stała się jej pierwszą publikacją.

Z pracą przy tym komputerze wiąże się też słynna historia. Pewnej nocy maszyna uległa awarii. Podczas poszukiwania przyczyny, zespół natknął się na już nieżywą ćmę pomiędzy kablami instalacji, która – jak się okazało – spowodowała zwarcie. Grace opisała tę sytuację w dzienniku prac, z charakterystycznym poczuciem humoru, jako: „First actual case of bug being found”, co przyczyniło się do popularyzacji terminu „bug” jako synonimu błędu komputerowego.

Rewolucja w programowaniu

Zdecydowanie największym osiągnięciem w karierze informatycznej Hopper było skonstruowanie przez nią pierwszego w historii kompilatora, czyli specjalistycznego oprogramowania, które tłumaczy polecenia zapisane za pomocą języka programowania, składającego się ze słów, na język maszynowy (kod binarny) zrozumiały dla komputera. Stało się to w czasie zatrudnienia w firmie Eckert-Mauchly Computer Corporation i rozpoczęciu pracy nad oprogramowaniem komputera UNIVAC I.

Grace przedstawiła swoją ideę systemu komunikowania się z komputerem za pomocą zwykłych angielskich słów, co spotkało się oporem i niedowierzaniem ze strony szefostwa. Dopiero po przejęciu firmy przez Remington Rand, Hopper mogła wcielić w życie ten pomysł. Tak powstał pierwszy kompilator o nazwie A-0, który później był przekształcany na kolejne wersje: MATH-MATIC (AT-3) i FLOW-MATIC (B-0).

Jej ówczesne prace nad pionierskimi projektami przyczyniły się do powstania znanego do dziś w branży języka programowania COBOL. Wprawdzie nie był to język autorstwa Hopper, jednak bazował on na jej systemie FLOW-MATIC, z którego twórcy COBOL-a czerpali inspiracje garściami. Przez swój pośredni, lecz znaczący wkład w powstanie i rozwój tego języka, jest nazywana „matką COBOL-A” lub „babcią COBOL-A”.

Dziedzictwo Grace Hopper

Życie Grace Hopper było wyjątkowym połączeniem służby wojskowej, nauki i technologicznej wizji. W Marynarce Wojennej służyła łącznie przez 42 lata, a u schyłku swojej służby została mianowana na stopień komandora, co uczyniło ją jedną z niewielu kobiet w historii amerykańskiej armii, należących do korpusu najwyższych oficerów.

Przez ponad cztery dekady służby w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych udowodniła, że kompetencje i innowacyjność nie mają płci, a kobieta może z powodzeniem funkcjonować i osiągać najwyższe stopnie w zdominowanym przez mężczyzn środowisku wojskowym i technicznym. Wyróżniała się nie tylko wiedzą, ale i odwagą, by myśleć inaczej – dostrzegała możliwość uczynienia komputerów narzędziami dostępnymi dla znacznie szerszego grona ludzi niż tylko specjalistów od maszyn. Jej podejście przeciwstawiało się dominującym wówczas przekonaniom, że programowanie wymaga wyłącznie znajomości skomplikowanych języków maszynowych.

To właśnie odwaga, by kwestionować utarte schematy, stała się jednym z najważniejszych filarów dziedzictwa Hopper. Jej przełomowe idee – zwłaszcza stworzenie kompilatora i zapoczątkowanie języków programowania opartych na słowach – ukształtowały fundamenty współczesnej informatyki i umożliwiły masowe, komercyjne wykorzystanie komputerów.

Choć Grace Hopper zmarła 1 stycznia 1992 roku, jej osiągnięcia na stałe zapisały się w historii informatyki. Nie tylko przyczyniła się do rozwoju świata technologii, lecz także stała się symbolem przełamywania barier i inspiracją dla kolejnych pokoleń kobiet w branży ICT. Jej imię noszą superkomputery, jednostka Marynarki (USS Hopper) oraz konferencje promujące kobiety w ICT, jak Grace Hopper Celebration of Women in Computing. Jej imieniem nazwano również nagrodę za wybitne osiągnięcia w dziedzinie informatyki, przyznawaną od 1971 roku, przez organizację Association for Computing Machinery.

 

 

Źródła:

Adrian Kotowski, Grace Hopper – wizjonerka, która zmieniała świat programowania, „Komputer Świat”, 16 września 2021, [online], https://www.komputerswiat.pl/nauka-i-technika/grace-hopper-wizjonerka-ktora-zmieniala-swiat-programowania/724l6b2, [dostęp: 15.01.2026]

Association for Computing Machinery, About ACM Grace Murray Hopper Award, acm.org, [online], https://awards.acm.org/hopper/, [dostęp: 17.01.2026]