Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce

Naukowczynie, które zmieniały (i zmieniają) świat

Myśląc o kobietach w nauce, możemy wymienić wiele nazwisk z wybitnymi osiągnięciami. Przede wszystkim, powinniśmy wspomnieć o Marii Skłodowskiej-Curie – dwukrotnej noblistce i badaczce, która całkowicie zmieniła sposób, w jaki rozumiemy materię. Przykładów kobiecych sukcesów jest jednak znacznie więcej. Rosalind Franklin dostarczyła przełomowych dowodów na strukturę DNA. W XX wieku Margaret Hamilton kierowała zespołem tworzącym oprogramowanie dla misji Apollo 11, co umożliwiło lądowanie człowieka na Księżycu, natomiast Shirley Ann Jackson – wybitna fizyczka – wniosła istotny wkład w rozwój telekomunikacji i była pierwszą czarnoskórą kobietą, która uzyskała doktorat z fizyki w Massachusetts Institute of Technology.

Jeżeli chodzi o polską reprezentację wśród naukowczyń to nie kończy się ona na Marii Skłodowskiej-Curie. Wśród Polek, które torowały drogę innym, możemy wymienić: Wilhelminę Iwanowską – pionierkę astronomii i pierwszą kobietę w zarządzie Międzynarodowej Unii Astronomicznej, Alicję Dorabialską – chemiczkę i pierwszą kobietę profesor na politechnice, Hannę Hirszfeld – lekarkę i badaczkę, która ratowała życie dzieci w czasach, gdy medycyna dopiero się rozwijała czy też Marię Czaplicką – antropolożkę, badaczkę Syberii.

Obecnie również możemy się pochwalić wybitnymi naukowczyniami, takimi jak: Marta Karczewicz – wybitna matematyczka i wynalazczyni, która jest specjalistką od kompresji wideo i dzięki której możemy oglądać w internecie wysokiej jakości filmy, czy też Agata Kołodziejczyk – neurobiolożka i astrobiolożka, która jako pierwsza z Polek pracowała dla Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i jest inicjatorką pierwszej w Polsce analogowej bazy kosmicznej do symulacji misji pozaziemskich.

Dziś kobiety stoją na czele zespołów badających zmiany klimatu, pracują nad nowymi terapiami nowotworowymi, projektują algorytmy i badają kosmos.

Jak to wygląda w liczbach?

Dane pokazują jasno: kobiety w nauce niestety wciąż stanowią mniejszość. UNESCO wskazuje, że globalnie kobiety to około 33% wszystkich badaczy, a w niektórych krajach ten odsetek wynosi tylko 10%. W krajach G20 kobiety obejmują tylko 22% stanowisk związanych z dziedzinami STEM (z ang. Science, Technology, Engineering, Mathematics). Im bardziej zaawansowana technologicznie dziedzina – jak inżynieria, informatyka czy sztuczna inteligencja – tym udział kobiet jest niższy. Wśród absolwentów kierunków informatycznych znajduje się ok. 40% kobiet, a w gronie inżynierów – 28%. Z kolei w dziedzinie sztucznej inteligencji specjalizuje się zaledwie 22% kobiet.

W Polsce sytuacja wydaje się lepsza, bo według danych Eurostatu z 2024 roku, odsetek naukowców i inżynierów wśród kobiet wynosi od 42% do prawie 55%, w zależności od regionu. Mimo, że to więcej niż średnia unijna (40,5%), to jednak nadal istnieją wyzwania związane z małą reprezentacją kobiet na wyższych stanowiskach naukowych oraz w dziedzinach STEM.

Dlaczego tak się dzieje? To nie kwestia talentu ani ambicji. Różnorodne badania wskazują na cały splot czynników: stereotypy obecne już na etapie edukacji, brak kobiecych wzorców w podręcznikach i mediach, trudniejszy dostęp do grantów i awansów, czy presję łączenia kariery naukowej z obowiązkami opiekuńczymi. Jednym z istotnych problemów jest również niedostateczne uznanie osiągnięć kobiet w nauce, określane jako zjawisko Matyldy – polegające na pomijaniu wkładu badaczek i przypisywaniu ich odkryć mężczyznom. Termin ten w 1993 roku wprowadziła historyczka nauki Margaret Rossiter, nawiązując do obserwacji Matildy Gage z XIX wieku dotyczących dyskryminacji kobiet w świecie nauki.

Jaki jest efekt działania tych czynników? Wiele dziewcząt „odpada” z naukowej ścieżki nie dlatego, że nie potrafią, ale dlatego, że nie widzą dla siebie miejsca.

Co zmienia się na lepsze?

Na szczęście coraz więcej instytucji dostrzega ten problem i zaczyna działać. Programy stypendialne wspierają badaczki finansowo i pomagają im zaistnieć w przestrzeni publicznej. Organizacje międzynarodowe i uczelnie wprowadzają polityki równościowe, mentoring i programy dla młodych naukowczyń. W Polsce również prowadzone są tego typu akcje i kampanie.

Ogromne znaczenie mają też role models – kobiety, które pokazują, że nauki ścisłe nie są zarezerwowane dla mężczyzn. Już jedna inspirująca postać potrafi zmienić sposób myślenia całej klasy, szkoły, a czasem i całego pokolenia.

Promowanie role models to jeden z głównych celów naszego projektu. Tu wzorami do naśladowania są uczestniczące w projekcie studentki kierunków okołotechnologicznych, które prowadzą bezpłatne warsztaty dla uczennic i uczniów ze szkół podstawowych w całej Polsce.

Nauka potrzebuje różnorodności

Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce przypomina, że nauka nie rozwija się w oderwaniu od społeczeństwa. Im bardziej różnorodne są zespoły badawcze, tym lepsze pytania zadają i tym trafniejsze rozwiązania tworzą.

Nie chodzi więc tylko o równość – chodzi o jakość nauki. O przyszłość, w której dziewczynka interesująca się fizyką, biologią czy programowaniem nie musi być „wyjątkiem”. Może być po prostu… naukowczynią.

11 lutego to dobry moment, by o tym głośno powiedzieć. A jeszcze lepszy – by działać przez pozostałe 364 dni w roku. Dlatego zachęcamy Was – drogie studentki i przyszłe specjalistki ICT: dołączcie do naszego Klubu Cyfrowych Możliwości i stańcie się wzorem dla przyszłych kobiecych pokoleń!

Wejdzie na stronę klubcyfrowychmozliwosci.pl i wypełnijcie formularz zgłoszeniowy. Czekamy na Wasze zgłoszenia!

 

Źródła:

Polski Komitet do spraw UNESCO, 11 lutego – Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce, uncesco.pl, [online], https://www.unesco.pl/aktualnosc/11-lutego-miedzynarodowy-dzien-kobiet-i-dziewczat-w-nauce-893/?utm_source=chatgpt.com

Eurostat, Steady rise: female scientists & engineers reach 7.9 mln, [online], https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/edn-20260211-1

Przystanek Nauka, Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce, new.przystaneknauka.us.edu.pl, [online], https://www.new.przystaneknauka.us.edu.pl/kalendarium/8-miedzynarodowy-dzien-kobiet-i-dziewczat-w-nauce/2026-02-11-00-00

Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy, Raport Kobiety w nauce, opi.org.pl, [online], https://opi.org.pl/kobiety-w-nauce/

Dziewczyny na Politechniki – strona kampanii promującej udział kobiet w naukach technicznych. https://www.dziewczynynapolitechniki.pl/