Korzystanie z internetu, wysyłanie wiadomości, oglądanie filmów online czy udział w lekcjach zdalnych to dla wielu z nas codzienność. Rzadko jednak zastanawiamy się nad tym, jak dane przemieszczają się pomiędzy milionami urządzeń na całym świecie. Nie jest to takie oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Aby wszystko działało sprawnie, potrzebne są rozwiązania, które organizują ruch w sieciach komputerowych. Jedną z osób, które odegrały kluczową rolę w ich tworzeniu, jest Radia Perlman – amerykańska informatyczka i inżynierka sieci komputerowych. W ramach kolejnego odcinka z serii #KobietywICT przedstawimy Wam właśnie jej historię. Poznajcie Radię Perlman!
Rodząca się pasja do informatyki
Radia Joy Perlman urodziła się 18 grudnia 1951 roku w Portsmouth w stanie Wirginia w Stanach Zjednoczonych, a dorastała w New Jersey. Jej rodzice byli zawodowo związani z technologią – ojciec był inżynierem pracującym przy systemach radarowych, natomiast matka matematyczką i programistką komputerową. Naturalnym wydaje się więc to, że w czasach szkolnych sama interesowała się naukami ścisłymi, a wrodzone zdolności matematyczne pozwalały jej osiągać sukcesy w szkole.
Choć świetnie radziła sobie z przedmiotami technicznymi, początkowo nie była przekonana, że zwiąże swoją przyszłość z komputerami – pierwsze zajęcia z programowania, w których uczestniczyła będąc w liceum, nawet ją do tego zniechęciły. Dopiero na studiach na Massachusetts Institute of Technology (MIT), gdy przyjęła propozycję bycia programistką w jednym z projektów, zdała sobie sprawę, że programowanie jest dla niej łatwe i przyjemne. To doświadczenie dodatkowo rozbudziło w niej pasję do nauczania oraz uświadomiło, że ważny jest nie tylko odpowiedni sposób przekazywania wiedzy, ale także zadbanie o to, aby młodzi ludzie czuli, że są w stanie wiele się nauczyć.
Podczas studiów Perlman angażowała się w różne projekty związane z nauką programowania. Pracowała w laboratorium zajmującym się językiem Logo, stworzonym z myślą o nauce programowania dla dzieci w średnim wieku szkolnym. Zainspirowało ją to do stworzenia systemu o nazwie TORTIS (Toddlers Own Recursive Turtle Interpreter System), który miał pomagać najmłodszym użytkownikom (od 3 r.ż.) poznawać podstawy programowania poprzez manipulowanie mechanicznym żółwiem-robotem za pomocą specjalnej skrzynki z przyciskami. Prace nad TORTIS są uznawane za jeden z pionierskich przykładów tzw. tangible computing (tłum. interfejsy namacalne), czyli podejścia do projektowania interfejsów, w którym łączy się świat cyfrowy ze światem fizycznym za pomocą codziennych przedmiotów.
Na MIT zdobyła tytuły licencjata oraz magistra z matematyki, kolejno w latach 1973 oraz 1976, a ponad dekadę później (1988) doktorat z informatyki. Już po ukończeniu studiów magisterskich rozpoczęła pracę w branży technologicznej, gdzie zajęła się projektowaniem protokołów sieciowych.
STP – protokół, który uporządkował sieci komputerowe
Największym osiągnięciem Radii Perlman było opracowanie Spanning Tree Protocol (STP) podczas pracy w firmie Digital Equipment Corporation w latach 80. XX wieku. Choć nazwa może brzmieć skomplikowanie, idea była bardzo praktyczna. W miarę rozwoju sieci komputerowych pojawił się problem tworzenia pętli połączeń, które mogły powodować przeciążenia i zakłócenia przesyłania danych.
Stworzony przez Perlman protokół pozwalał automatycznie organizować połączenia między urządzeniami i eliminować niepotrzebne ścieżki. Dzięki temu sieci mogły działać stabilnie nawet wtedy, gdy obejmowały bardzo dużą liczbę komputerów. Opracowany przez Perlman protokół stał się jednym z kluczowych elementów rozwoju nowoczesnych sieci Ethernet, pozwalając na ich bezpieczne rozbudowywanie bez obawy o powstawanie zakłóceń.
Można powiedzieć, że bez pracy Radii Perlman rozwój internetu i lokalnych sieci komputerowych byłby znacznie trudniejszy. Choć przeciętny użytkownik nigdy nie widzi działania STP, technologia ta przez dekady pomagała utrzymywać sprawność infrastruktury sieciowej.
Projektantka sieci i nie tylko
Twórczość Perlman nie ograniczała się jednak do jednego wynalazku. Przez całą swoją karierę zajmowała się projektowaniem i udoskonalaniem protokołów sieciowych. Oprócz STP opracowała również m.in. protokół TRILL (Transparent Interconnection of Lots of Links), który miał wyeliminować niektóre ograniczenia wcześniejszych technologii sieciowych i umożliwić jeszcze efektywniejsze przesyłanie informacji. Wniosła także istotny wkład w rozwój metod routingu, czyli sposobów wyznaczania tras przesyłania danych w internecie. Jej rozwiązania pomagały tworzyć sieci bardziej niezawodne, skalowalne i łatwiejsze w zarządzaniu. W wielu źródłach popularnonaukowych Radia Perlman bywa nazywana „matką internetu”. Sama informatyczka wielokrotnie zaznaczała jednak, że nie identyfikuje się z tym określeniem, podkreślając, że rozwój internetu był wspólnym wysiłkiem wielu osób.
Radia Perlman znana jest nie tylko jako wynalazczyni, ale również jako autorka cenionych publikacji. Jej książka „Interconnections: Bridges, Routers, Switches, and Internetworking Protocols” przez wielu specjalistów uznawana jest za jedną z najważniejszych pozycji dotyczących sieci komputerowych. Napisała także publikacje poświęcone bezpieczeństwu informatycznemu i architekturze sieci. Ponadto prowadziła kursy i wykładała m.in. na MIT, Harvard University oraz University of Washington. Chętnie dzieliła się swoją wiedzą oraz zachęcała młodych ludzi do rozwijania zainteresowań technicznych.
Dlaczego warto pamiętać o Radii Perlman?
Znaczenie osiągnięć Perlman zostało docenione przez środowisko naukowe i technologiczne. W 2014 roku została włączona do Internet Hall of Fame, czyli grona osób szczególnie zasłużonych dla rozwoju internetu. Dwa lata później trafiła do National Inventors Hall of Fame, a w 2019 roku została członkinią National Academy of Engineering. W trakcie swojej kariery uzyskała również ponad sto patentów związanych z technologiami sieciowymi.
Choć nazwisko Radii Perlman pozostaje mało znane poza środowiskiem specjalistów, jej rozwiązania od dziesięcioleci stanowią podstawę działania sieci komputerowych na całym świecie. Jej historia pokazuje, że największe osiągnięcia technologiczne nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka. Nie stworzyła popularnego portalu internetowego ani przełomowego smartfona, ale opracowane przez nią technologie pomogły zbudować infrastrukturę, dzięki której miliardy urządzeń mogą dziś wymieniać informacje szybko i niezawodnie. Jest także inspirującym przykładem kobiety, która dzięki wiedzy, ciekawości i wytrwałości wywarła trwały wpływ na rozwój współczesnej technologii.
Źródła:
Internet Hall of Fame, Radia Perlman, [online], https://www.internethalloffame.org/inductee/radia-perlman/, [dostęp: 28.09.2026]
National Inventors Hall of Fame, Radia Perlman, [online] https://www.invent.org/inductees/radia-perlman, [dostęp: 28.09.2026]
Stamatopoulou K., She Thought It, Radia Perlman, 31 stycznia 2018 r. [online], https://shethoughtit.ilcml.com/biography/radia-perlman/, [dostęp: 29.09.2026]
– Wybór zawodu nie powinien zależeć od płci, ale od naszych kompetencji, zainteresowań i tego, co chcemy robić – mówi Edyta Sowa, studentka lotnictwa i kosmonautyki oraz stypendystka projektu Klub Cyfrowych Możliwości.
– Kiedyś kobietom mówiono, że nie powinny nosić spodni, dziś niektórzy wciąż uważają, że politechnika nie jest dla dziewczyn. To już po prostu niemodne myślenie – mówi Laura Barłożyk, stypendystka projektu Klub Cyfrowych Możliwości.
Współcześnie nad tworzeniem gier wideo pracują setki grafików, programistów i muzyków. Jednak na przełomie lat 70. i 80. XX wieku cała gra musiała się zmieścić w głowie jednej osoby i na drobnym kartridżu o pamięci o wiele mniejszej niż jedno dzisiejsze zdjęcie z telefonu. W tym męskim, raczkującym świecie rozrywki cyfrowej pojawiła się Carol Shaw – pierwsza w historii projektantka gier, której pomysłowość zachwyca inżynierów do dziś. Poznajcie kolejną bohaterkę naszej serii #KobietywICT.
